تصاویر نمادین یا واقعیتزدایی رسانهای؟
به گزارش پایگاه خبری تحلیلی میانخبر به نقل از «بلاغ» محسن قبادیان قادی| در روزهای گذشته شاهد انتشار تصاویری در فضای مجازی بودیم که به سرعت و بدون ارائه توضیح کامل، به نمادهایی احساسی تبدیل شدند. یکی از این موارد، تصویری از فردی است که در خیابان نشسته و در مقابل او صفی از مأموران قرار دارد. این قاب، بدون هیچ توضیحی درباره چرایی شکلگیری این صحنه، نتیجه تعامل یا سخنان رد و بدل شده، در فضایی هدفمند بازنمایی شد. این اتفاق، نمونهای آشکار از فرآیند “نمادسازی رسانهای” است.
در مطالعات جامعهشناسی ارتباطات، تبدیل یک رویداد به نماد، فرآیندی پیچیده و حسابشده تعریف میشود. در این فرآیند، یک صحنه عینی از زمینه واقعی خود جدا میشود و با افزودن روایتی جدید، معنایی فراتر از اصل خود پیدا میکند. هدف این کار، تأثیرگذاری بر احساسات آن بخش از جامعه است که میتوانند تحت تأثیر شوک عاطفی ناشی از دیدن چنین تصاویری، موضع خود را تغییر دهند.
نمادسازی، معمولاً در چند مرحله طراحی میشود. ابتدا تصویری انتخاب میشود که از نظر بصری دارای تقابل باشد. سپس تمام زمینههای شکلگیری آن حذف میگردد تا بیننده نتواند واقعیت را به درستی درک کند. در گام بعدی، روایتی از پیش تعیینشده به تصویر اضافه میشود؛ روایتی که معمولاً در قالب دوگانههای سادهسازی شده مانند «قدرت در برابر مردم» ارائه میشود. در نهایت، این نماد ساختهشده با تکرار گسترده در رسانههای هدفمند، به عنوان «واقعیت» به مخاطب القا میشود.
این الگو، اتفاق تازهای نیست. در سالهای گذشته نیز شاهد نمونههای مشابهی بودهایم که در آنها، یک حادثه خاص از بستر اصلی خود خارج شده و به نمادی جهانی برای پیشبرد اهداف مشخصی تبدیل شده است. در تمام این موارد، مشترکات آشکاری دیده میشود: حذف عمدی جزئیات، بزرگنمایی احساسی بخشی از ماجرا و ارائه تفسیری یکسویه که تنها به دنبال برانگیختن عواطف عمومی است.
آنچه در تحلیل این روند اهمیت دارد، درک هدف نهایی این نمادپردازی است. تجربه نشان داده که پشت این بازنماییهای هدفمند، نقشهای برای ایجاد شکاف اجتماعی و مشروعیتزدایی از نهادهای قانونی وجود دارد. با تبدیل یک صحنه عادی یا حتی یک درگیری کوچک به نمادی از “ظلم سیستماتیک”، تلاش میشود تا ذهنیت عمومی نسبت به ساختارهای حاکمیتی تغییر کند.
برای مقابله با این مهندسی نمادین، نیازمند هوشیاری جمعی هستیم. شهروندان باید بیاموزند که هر تصویری را در چارچوب کامل آن ببینند و با پرسش از منبع، زمینه و هدف انتشار، از پذیرش سادهانگارانه نمادهای ساختگی خودداری کنند. از سوی دیگر، رسانههای متعهد نیز باید با ارائه گزارشهای کامل و شفاف، زمینههای واقعی حوادث را توضیح دهند و از تبدیل شدن تصاویر پراکنده به نمادهای جهتدار جلوگیری کنند.
در پایان باید تأکید کرد که دشمنان این مرز و بوم، از هر فرصتی برای ایجاد گسست در وحدت ملی استفاده میکنند. نمادسازی رسانهای، یکی از ظریفترین ابزارهای آنان در این مسیر است. آگاهی از این مکانیسم و مقاومت در برابر تأثیرات احساسی آن، رمز حفظ انسجام اجتماعی در برابر این گونه عملیات روانی است.
این مطلب بدون برچسب می باشد.
